Di Grine Kuzine writes a letter

Assignment: Di Grine Kuzine writes a letter to her sister back in Eastern Europe.

Dana (Dine) Friedman:

טײַערע שװעסטער,

איך האָף אַז מײַן בריװ געפֿינט דיך אין גוטן געזונט. איך האָף אַז די קינדער זײַנען גוט און אַז דײַן מאַן האָט אַ סך אַרבעט!

אַלץ איז גוט בײַ מיר, אָבער אַמעריקע איז נישט גוט. עס איז נישט בלענדיק, און די גאַסן זײַנען נישט אױסברוקירט אין גאָלד. די אַרבעט איז שװער און די טעג זײַנען לאַנג. געלט איז קנאַפּ. מיר האָבן נישט קײן װאַרעמע קלײדער אין װינטער. חלה יעדע װאָך? עס איז אַ ליגן! מיר האָבן מזל, אױב מיר האָבן חלה אײן מאָל אין אַ יובֿל.

אַמעריקע איז די מדינה פֿון געלעגנהײַטן, אָבער נישט פֿאַר אַלע. איך שיק דיר אַ קוש און איך האָף צו זען דיך און די קינדער באַלד.

מיט ליבע,
דײַן שװעסטער

New Yiddish Folk Songs: Poverty

Assignment: Write a song in the style of Yiddish folk songs we have read.

Julia (Elke) Riegel:

בולבעס און קרױט

איך בין אַ מאמע מיט פֿיר שײנע קינדער.
די קינדער זײַנען אַלע זײער קלוג און זיס.
אָבער איך האָב גאָר קײן מאָל נישט גענוג געלט
צו קױפֿן נײַע שיך פֿאַר די קלײנע פֿיס.

רעפֿרײן:
בולבעס און קרױט, בולבעס און קרױט,
אַלע טאָג עסן מיר בולבעס און קרױט.
די גאַנצע װאָך און שבת אױך,
נישט קײן פֿלײש אָדער ברױט,
נאָר בולבעס און קרױט.

דער מאַן איז אַװעק אין אַמעריקע אַרבעטן.
מיר פֿלעגן זײַן אָרעם אָבער פֿרײלעך צוזאַמען.
שלאָפֿנדיק אָדער גײענדיק בין איך איצט אײנזאַם,
און די קינדער װײנען שטענדיק צו דער מאַמען.

רעפֿרײן

איך אַרבעט װי אַ נײטאָרין, דאָס איז מײַן פֿאַך,
איך מוז האָבן געלט װען איך גײ מיר אין מאַרק.
העמד צעריסענע האָט מען, נאָר געלט נישט קײן סך,
די שכנים קענען נישט צאָלן, כאָטש איך אַרבעט גאָר שטאַרק.

רעפֿרײן

װען איך װאָלט געװען די מלכּה פֿון אַ קעניגרײַך,
װאָלטן מיר געגעסן יױך אַלע טאָג און שבת אױך.
די זין װאָלטן זיך געלערנט תּלמוד, און די שײנע טעכטער
װאָלטן חתונה געהאַט און געלעבט מיט געלעכטער.

רעפֿרײן

אָבער איך בין נאָר אַ מאַמע, זײער אַן אָרעמע מאַמע,
און מײַן אַרבעט איז גאָר אומזיסט.
זעץ איך מיר אַװעק און איך װײן אָן אַן עק,
װײַל מײַן קלענסטער הוסט שטענדיק און ניסט.

רעפֿרײן

New Yiddish Folk Songs: Lullaby

Assignment: Write a song in the style of Yiddish folk songs we have read.

Dana (Dine) Friedman:

האַלט מײַן סוד, שײן קינד

שלאָף, מײַן קינד, זײַ גוט און געזונט,
איך קוש דײַנע ראָזעװע באַקן,
װען דו כאַפּסט זיך אױף אין דער פֿרי,
װעסטו זײַן מיטן טאַטן און מאַמען.

אָבער איצט, קינד, בין איך מודה,
איך שטעל מײַן צוטרױ אין דיר,
טאָ האַלט דײַנע אױערן געהױבן, מײַן קלײנס,
איך האָב אַ צעפֿלאַמטן סוד הי.

איך דאַרף חתונה האָבן באַלד,
אַ חתונה אין דעם װינטער,
אָבער איך װיל עס נישט,
איך בין אין כּעס און ביטער.

איך בין פֿאַרליבט אין אַן אַנדערן
עס איז אַ שײנער ראָמאַן,
ער איז מײַן באַשערטער,
זײער אַ מוטיקער מאַן!

װי קען איך מײַנע עלטערן זאָגן?
זײ מײנען אַז עס איז אַ פּערפֿעקטער פּאָר,
זײ װילן אים פֿאַר דעם געלט,
אָבער איך װיל ליבע נאָר.

מײַן געליבטער איז גוט צו מיר,
ער װאָלט מיר געגעבן די װעלט,
מײַן חתן האָט ליב נישט מיר,
ער זאָרגט זיך נאָר װעגן געלט.

איך װעל, מײַן קינד, מאַכן אַ חתונה־פּליטה,
מיר װאָלטן געפֿאָרן װײַט אַװעק,
מיר װאָלטן געװאָרן רײַך מיט דער ליבע,
איך און מײַן טײַערער, אָן שרעק.

האַלט מײַן סוד, קינד,
טיף אין דײַן קלײנעם האַרץ,
איך װעל זײַן אַװעק אין דער פֿרי,
װעל אין דרױסן איז נאָך גאַנץ שװאַרץ.

דו װעסט עפֿענען דײַנע שײנע אױגן
דײַן מאַמע װעט זײַן פֿרײלעך,
איך װעל דיר שיקן אַ סך ליבע,
האַלט מײַן סוד, קלײנער מלך.

Agude-style Stories

Assignment: Write a story in the agude style, as those that appear in the Mayse Bukh.

Julia (Elke) Riegel:

שמואל דער אַסטראָנױט

אַ מאָל איז געװען אַ ייִד װאָס האָט געהײסן שמואל. ער איז געװען אַן אַסטראָנױט. ער האָט געהאַט אַ שײנע קאָסמאָסשיף. מיט זײַן קאָסמאָסשיף האָט שמואל געמאַכט לאַנגע נסיעות.

שמואל האָט געאַרבעט פֿאַר דער פֿעדעראַציע, װאָס איז געװען די רעגירונג פֿון דער ערד. ער איז געװען אַ פֿאָרשער. ער איז געפֿאָרן אױף אַנדערע פּלאַנעטן צו פֿאָרשן װעגן מענטשן, װאָס װױנען אױף די פּלאַנעטן.

אָבער שמואל איז געװען אַ פֿרומער ייִד. ער האָט געדאַװענט אַלע טאָג און ער האָט זיך דערמאָנט אין ג־ט ברוך־הוא.

אײן מאָל איז שמואל געפֿאָרן אױף אַ פּלאַנעט װוּ, זאָל אונדז ג־ט אָפּהיטן, האָבן געװױנט אַ סך פֿײַנדלעכע מענטשן. שמואל איז אַרױס געגאַנגען פֿון זײַן קאָסמאָסשיף צו שפּאַצירן אױפֿן פּלאַנעט און שרײַבן נאָטיצן װעגן די מאָדנע בײמער פֿון דעם פֿרעמדן װאַלד.

די מענטשן פֿון דעם פּלאַנעט האָבן געזען די קאָסמאָסשיף און שמואלן. נאָך דעם װי ער איז געגאַנגען אין דעם װאַלד, זײַנען זײ אַרײַנגעקראָכן אין זײַן שיף. דאָרט האָבן זײ געזען אַז שמואל האָט געהאַט גוטע עסן און קאַװע אין זײַן שיף. זײ האָבן, לא עלינו, געגנבֿעט דאָס עסן און קאַװע.

שפּעטער איז שמואל צוריקגעגאַנגען אין זײַן שיף. ער איז אַװעקגעפֿאָרן פֿון דעם פּלאַנעט. ער האָט געמוזט פֿאָרן אױף דער ערד, און עס האָט געדאַרפֿט זײַן זײער אַ לאַנגע נסיעה. שמואל איז געװען הונגעריק, און ער איז געגאַנגען אין קיך. אָבער אין קיך האָט ער געזען, אַז ער האָט נישט געהאַט קײן עסן!

שמואל האָט געהאַט מורא, אַז ער װעט אױסהונגערן. ער האָט געדאַװענט און געפֿרעגט בײַ ג־ט, „װאָס זאָל איך טאָן?“ שמואל האָט זיך באַקלערט, אַז ג־ט קען אים העלפֿן.

ג־ט, געלױבט איז זײַן הײליקער נאָמען, האָט געהערט די פֿראַגע. ער האָט געשיקט שמואלן אַ סך געפֿילטע פֿיש און אַנדערע גוטע עסן. ג־ט האָט אים אױך געשיקט קאַװע.

שמואל איז געװען זײער צופֿרידן, אַז ער װעט נישט אױסהונגערן. ער האָט געדאַנקט הקודש ברוך־הוא. װען מע דאַװענט און װען מיר זײַנען גוטע, פֿרומע מענטשן, װעט ג־ט אונדז העלפֿן און אָפּהיטן.

Stories inspired by the Akeyde

Assignment: Write a story based on the theme of the Akeyde.

Dana (Dine) Friedman:

ישמעאל פֿישער האָט צװילינג זין. זײ הײסן יאָני און טאָני. עס איז געװען אַ שײנער װינטער טאָג און פֿרױ פֿישער איז געגאַנגען אין שפּײַזקראָם. אײדער זי איז געגאַנגען, האָט זי אים געגעבן שטרענגע אינסטרוקציִעס. „אױב די קינדער האָבן שמוציקע װינדלען אין דער זעלבער צײַט, מוזסטו באַשליסן װעלכן קינד צו בײַטן דעם װינדל. דו קענסט קלײַבן נאָר אײנס. דאָס אַנדערע קינד װעט װערן בלעזלעך. זײַ קלוג!“ זי איז געגאַנגען און די קינדער זײַנען געשלאָפֿן.

 ישמעאל האָט געקוקט אױף דער טעלעװיזיִע און אַלץ איז געװען שטיל. ישמעאל איז געװאָרן אין גאַנצן אַנטשלאָפֿן. פּלוצעם, האָט אַ הױכער קװיטש אָנגעפֿילט די לופֿט. ישמעאל איז געװאָרן דערשראָקן, אָבער ער האָט געהערט נאָר אײן געשרײ. ער איז געגאַנגען אױבן און ער האָט געזען אַז יאָני װײנט. דאָס איז געװען װי אַ שטײן פֿון האַרצן.

פּלוצעם, האָט טאָני אָנגעהױבן צו װײנען. ישמעאל האָט געקוקט אױף זײַנע שײנע קינדער. ער האָט נישט געקענט באַשליסן. ער האָט געקוקט אַרױף צום הימל. „איך בעט דיך ג־ט, מוז איך מאַכן פֿון מײַן זון אַ קרבן? לאָז אים זײַן!“

ישמעאל האָט צוגעמאַכט זײַנע אױגן און ער האָט אױסגעשטרעקט זײַן האַנט פֿאַר יאָני. ער האָט געװאַרט אױף די בלעזלעך. פּלוצעם האָט טאָני אױפֿגעהערט װײנען. ער האָט געקוקט אױף ישמעאלן און ער האָט געגרעפּצט. ישמעאל האָט געלאַכט און ער האָט געביטן יאָניס װינדל. די קינדער בלײַבן לעבעדיק און מונטער, װי סע פּאַסט פֿאַר עופֿעלעך!

Julia (Elke) Riegel:

שׂרה שטײט אױף זײער פֿרי מיט אַבֿרהמען. הײַנט װײנט זי נישט. נעכטן און אײערנעכטן האָט זי געװײנט, אָבער נישט הײַנט. זי איז אַ שטאָלצע מאַמע. זי האָט געװאָלט, אַז איר קינד יצחק זאָל זײַן קלוג און פֿרום, און אַז ער זאָל האָבן אריכות־ימים. װאָס זי האָט געװאָלט, איז הײַנט מער נישט שײַך. הײַנט װעט איר זון שטאַרבן.

שׂרה קוקט זיך צו, װי די צװײ יונגע דינערס שטײען אױף, און װי אַבֿרהם זאָטלט אָן דעם אײזל און צעהאַקט דאָס האָלץ. די דינערס זײַנען מיד, און זײ גענעצן און שטרעקן אױס זײערע הענט. דער אײזל קלאַפּט מיט זײַנע טלאָ.

יצחק שלאָפֿט נאָך, אַבֿרהם װעקט אים אױף און גיט אים עפּעס צו עסן. יצחק איז שלאָפֿעריק, אָבער ער גײט מיט זײַן טאַטן דורך דעם טױער.

שׂרה שטײט און קוקט נאָך איר זון און איר מאַן. זי טראַכט: ג־ט האָט געזאָגט צו אַבֿרהמען, אַז ער זאָל ברענגען יצחקן פֿאַר אַ קרבן. „איז יצחק נישט אױך מײַן זון?“ פֿרעגט שׂרה. „פֿאַר װאָס האָסטו מיך נישט געפֿרעגט, ג־ט, אױב איך װיל דיר ברענגען מײַן זון װי אַ קרבן?“

שׂרה זעצט זיך אונטער אַ בױם. די זון גײט אַרױף און שײַנט. עס װערט הײס, אָבער שׂרה בלײַבט אונטער דעם בױם. זי װערט נישט הונגעריק אָדער דאָרשטיק. זי טראַכט נאָר װעגן איר קינד.

אױף דער נאַכט זעט שׂרה עפּעס אין דער װײַטנס. „עס מוז זײַן אַברהם און די דינערס,“ זאָגט שׂרה, אָבער דערנאָך זעט זי, אַז יצחק לעבט נאָך! ער לױפֿט צו איר, און שׂרה האַלדזט איר זון.

שׂרה הײבט אױף אַ שטײן און װאַרפֿט אים צו אַברהמען. „פֿאַר װאָס האָסטו מיך גענאַרט?“ פֿרעגט זי. יצחק מאַכט קלאָר װאָס איז געשען: ג־ט האָט געװאָלט פּרוּװן אַבֿרהמען, און ער האָט געשיקט אַ מלאך צו דערקלערן אַלץ. שׂרה פֿרעגט: „און פֿאַר װאָס האָט ער נישט דערקלערט אַלץ צו מיר? בין איך נישט די מאַמע פֿון יצחקן?“

אַברהם ענטפֿערט נישט.

װאָקאַבולאַר מעשׂיות

Assignment: write five short stories using specific sets of vocabulary words.

Dana (Dine) Friedman:

1) ג־ט האָט געװאָלט פּרוּװן דעם בעל־הבית. ער האָט צעהאַקט די װערבע. עס איז געװען אַ שײנע װערבע, אָבער ער האָט געדאַרפֿט דאָס האָלץ. ער האָט געבױט אַ מזבח, װײַל ג־ט האָט אים געפּרוּװט.

2) דער זעלנער האָט זײער אַ בײזן אײזל. דער זלענער האָט געװאָלט אים אָנזאָטלען, אָבער ער איז געװען זײער שלעכט! אײן טאָג, האָט דער זלענער גענומען די בײַטש און ער האָט געשלאָגן דעם אײזל ביז צו די בײנער.

3) אין דער דעמערונג, זײַנען מאַרע און איר לאַם געגאַנגען אין דעם סאָד. דאָס לאַם איז געשטאַנען נאָענט צו איר. מאַרע האָט אױסגעקליבן די עפּל פֿון דעם בױם. זײ האָבן געדאַרפֿט בליִען.

4) גיטל האָט געװאָלט פֿאַרפֿלאַנצן בלומען, אָבער זי האָט געװױנט אין דעם מידבר. זי האָט געדאַרפֿט אַ פֿײַכט אָרט צו שפּײַזן די בלומען. „דאָס איז פּראָסט!“ האָט זי געזאָגט. אַנשטאָט בלומען, האָט זי געקױפֿט אַ קאַקטוס!

5) דער רוח האָט געשפּילט דעם טרומײט. ער האָט נישט קײן קול, האָט ער געװאָלט רעדן פֿון דעם טרומײט. ער איז געװען זײער שלעכט און די שװאַלב און די קראָ האָבן געמורמלט װעגן אים. דער רוח איז געװען זײער טרױעריק.

Julia (Elke) Riegel:

1) דער בעל־הבית האָט געװאָלט פּרוּװן, אױב זײַן זון איז שטאַרק. ער האָט געזאָגט: „איך װיל, אַז דו זאָלסט בױען אַ טױער כּדי צו היטן אונדזער הױז.“ דער זון איז אַרױס פֿון הױז, און ער האָט געפֿונען אַ בױם. דאָס בױם איז געװען אַ װערבע, און ער האָט צעהאַקט האָלץ פֿון דער װערבע און געבױט אַ טױער.

2) עס איז געװאָרן טונקל אין דרױסן, װײַל עס איז געװען דעמערונג. אַ יונגער מאַן איז פֿאַרבײַ אַ סאָד מיט אַ סך בײמער. ער איז געװען נאָענט צו דעם סאָד און ער האָט געהערט דרײַ לעמער. ער האָט אױסגעקליבן און גענומען די שענסטע, װײַל זי האָט געשטאַמט פֿון גוטע עלטערן.

3) דאָס קינד איז געװען אַ ממזר, אָבער דער טאַטע האָט געהאַט אַ סך נחת פֿון אים, װײַל ער האָט געזאָגט שטענדיק די װאָר. ער האָט גענומען דאָס קינד אין אַ שײן אָרט, און האָט אים געזאָגט, אַז ער װעט אים דערלױבן צו האָבן אַ גרױסע ירושה. דאָס קינד איז געװען פֿרײלעך – ער װעט נישט זײַן אָרעם.

4) אַ חכם האָט געזאָגט צו מײַן קרובֿ, אַז ער װעט באַלד פֿאַרדינען אַ סך געלט. דער קרובֿ – מײַן זײדע – האָט געשװױרן אַז ער װעט קױפֿן אַ שײן הױז. זײַן ציל איז געװען אומזיסט, װײַל ער האָט נישט פֿאַרדינט קײן געלט. ער איז געװען טרױעריק.

5) אַ מאַן איז געפֿאָרן אין מידבר, װוּ ער האָט פֿאַרפֿלאַנצט דרײַ בײמער. אַלע מענטשן האָבן געמײנט, אַז ער איז געװען אַ נאַרישער, אָבער דער מידבר איז געװאָרן פֿײַכטער װוּ די בײמער זײַנען געװען. אַנשטאָט אַ מידבר איז געװאָרן אַ סאָד, װײַל די בײמער האָבן זיך געמערט. פֿרוכטן פֿון די בײמער האָבן געשפּײַזט הונגעריקע מענטשן, װאָס זײַנען געפֿאָרן אין מידבר.