A Khelm story

Assignment: Write a story about the wise men of Chelm.

Elke, Hershl, Reyzl:

אַ מאָל זײַנען צװײ כעלעמער געפֿאָרן אין װאַרשע אױף װאַקאַציע. עס איז געװען דעם צװעלפֿטן דעצעמבער. אין װאַרשע האָט מען זיך געגרײט פֿאַר ניטל. די כעלעמער האָבן נאָך נישט געזען ניטל. זײ האָבן גערעדט מיט אַנדערע ייִדן, און די אַנדערע ייִדן האָבן געזאָגט אַז עס איז אַ יום־טובֿ.

אײן כעלעמער זאָגט, „מיר מוזן עס פּראַװען אין כעלעם!“

זײ האָבן זיך געלערנט װעגן ניטל אין װאַרשע. זײ זײַנען געפֿאָרן צוריק אין כעלעם און זײ האָבן דערצײלט װעגן אַ נײַעם יום־טובֿ װאָס הײסט ניטל.

שמואל דער שנײַדער האָט געזאָגט, „איך װיל זײַן װי די ייִדן אין װאַרשע. מיר זאָלן פּראַװען ניטל אין כעלעם.“

אַלע כעלעמער זײַנען געשפּרונגען מיט פֿרײד. די צװײ כעלעמער האָבן געזאָגט, „מיר מוזן האָבן אַ סעודה.“

משה דער קרעמער האָט געזאָגט, „אַװדאי! אַלע יום־טובֿים דאַרפֿן האָבן אַ סעודה.“

די צװײ כעלעמער האָבן געזאָגט, „מיר דאַרפֿן גרױסע בײמער.“

רחל די לערערין האָט געזאָגט, „װי סכח פֿון סוכּות!“

דובֿ־בער דער שמיד האָט געזאָגט, „איך האָב סכך פֿון סוכּות אין קעלער.“ ער איז געגאַנגען אַהײם.

די צװײ כעלעמער האָבן געזאָגט, „עס זײַנען דאָ מתּנות פֿאַר די קינדער.“ זײ האָבן געװיגן אַ גרױסן זאַק מיט מתּנות. „דער רבי מוז געבן די קינדער די מתּנות. ער מוז אױך גראָגן רױט און װײַס.“

שלומה האָט געזאָגט, „איך קען עס מאַכן!“ ער איז געגאַנגען אַהײם.

די צװײ כעלעמער האָבן געזאָגט, „מיר דאַרפֿן אַ הערשל צו טראָגן דעם רבין.“

„הערשל דער שיכּור קען עס טאָן,“ האָט חײם ברײַנעס געזאָגט.

זײ האָבן געפּראַװעט ניטל.

און אַלע יאָר האָבן זײ פֿאָרגעשטעלט אַ לײַדנשאַפֿט־פּיעסע אױף גוטן־פֿרײַטיק מיטן שטאָט־אַקראָבאַט.

A new commercial for Yiddish radio

Assignment: Write a commercial to advertise a product for Yiddish radio.

Elke, Hershl, Reyzl:

שמואל שװאַרץ׳ שבת־שטוב

זונטיק, אַרבעט! מאָנטיק, אַרבעט! דינסטיק, מיטװאָך, און דאָנערשטיק, אַרבעט!

אָבער פֿרײַטיק אױף דער נאַכט פּראַװעט מען שבת!

שבת איז דער בעסטער טאָג פֿון דער װאָך! מיר האָבן אַלץ װאָס איר דאַרפֿט אױף שבת.

שמואל שװאַרץ׳ שבת־שטוב האָט ליכטלעך! װײַן! אינגרעדיִענטן פֿאַר חלה! 

און אונדזערער סאַמע נײַסטער פּראָדוקט: דער שבת־גױ!

איר קענט לײַען אַ שבת־גױ אױף יעדן שבת.

געדענקט: שמואל שװאַרץ׳ שבת־שטוב פֿאַר אַלץ װאָס איר װילט און נאָך מער!

Where is Itsik's father?

Assignment: Itsik Manger's "Afn Veg Shteyt a Boym" features the story of a son and a mother. But where is Itsik's father?

Danielle (Reyzl) Winter:

דער טאַטע אַרבעט אין אַמעריקע. דער טאַטע איז געפֿאָרן מיט זײַן עלטערן זון װאָס הײסט יאַנקל אין די פֿאַראײניקטע שטאַטן. זײ אַרבעטן נישט שבת, פֿאַרדינען זײ געלט פּאַמעלעך. דער טאַטע װעט ברענגען זײַן גאַנצע משפּחה קײן ניו יאָרק, אָבער איצט דאַרף ער פֿאַרדינען מער געלט. ער שרײַבט צו זײַן װײַב אַלע טאָג. ער שרײַבט װעגן די פֿרײַנדלעכע ייִדן אין ניו יאָרק.

Julia (Elke) Riegel:

דער טאַטע האָט ליב די מאַמע און דאָס קינד, אָבער ער קען נישט געפֿינען אַרבעט אין דעם שטעטל װוּ זײַן משפּחה װױנט. ער האָט עמיגרירט אין די פֿאַראײניקטע שטאַטן. ער שיקט געלט צו דער משפּחה, אָבער זײ האָבן נאָך נישט גענוג צו פֿאָרן אין די פֿאַראײניקטע שטאַטן.

Di Grine Kuzine writes a letter

Assignment: Di Grine Kuzine writes a letter to her sister back in Eastern Europe.

Dana (Dine) Friedman:

טײַערע שװעסטער,

איך האָף אַז מײַן בריװ געפֿינט דיך אין גוטן געזונט. איך האָף אַז די קינדער זײַנען גוט און אַז דײַן מאַן האָט אַ סך אַרבעט!

אַלץ איז גוט בײַ מיר, אָבער אַמעריקע איז נישט גוט. עס איז נישט בלענדיק, און די גאַסן זײַנען נישט אױסברוקירט אין גאָלד. די אַרבעט איז שװער און די טעג זײַנען לאַנג. געלט איז קנאַפּ. מיר האָבן נישט קײן װאַרעמע קלײדער אין װינטער. חלה יעדע װאָך? עס איז אַ ליגן! מיר האָבן מזל, אױב מיר האָבן חלה אײן מאָל אין אַ יובֿל.

אַמעריקע איז די מדינה פֿון געלעגנהײַטן, אָבער נישט פֿאַר אַלע. איך שיק דיר אַ קוש און איך האָף צו זען דיך און די קינדער באַלד.

מיט ליבע,
דײַן שװעסטער

New Yiddish Folk Songs: Poverty

Assignment: Write a song in the style of Yiddish folk songs we have read.

Julia (Elke) Riegel:

בולבעס און קרױט

איך בין אַ מאמע מיט פֿיר שײנע קינדער.
די קינדער זײַנען אַלע זײער קלוג און זיס.
אָבער איך האָב גאָר קײן מאָל נישט גענוג געלט
צו קױפֿן נײַע שיך פֿאַר די קלײנע פֿיס.

רעפֿרײן:
בולבעס און קרױט, בולבעס און קרױט,
אַלע טאָג עסן מיר בולבעס און קרױט.
די גאַנצע װאָך און שבת אױך,
נישט קײן פֿלײש אָדער ברױט,
נאָר בולבעס און קרױט.

דער מאַן איז אַװעק אין אַמעריקע אַרבעטן.
מיר פֿלעגן זײַן אָרעם אָבער פֿרײלעך צוזאַמען.
שלאָפֿנדיק אָדער גײענדיק בין איך איצט אײנזאַם,
און די קינדער װײנען שטענדיק צו דער מאַמען.

רעפֿרײן

איך אַרבעט װי אַ נײטאָרין, דאָס איז מײַן פֿאַך,
איך מוז האָבן געלט װען איך גײ מיר אין מאַרק.
העמד צעריסענע האָט מען, נאָר געלט נישט קײן סך,
די שכנים קענען נישט צאָלן, כאָטש איך אַרבעט גאָר שטאַרק.

רעפֿרײן

װען איך װאָלט געװען די מלכּה פֿון אַ קעניגרײַך,
װאָלטן מיר געגעסן יױך אַלע טאָג און שבת אױך.
די זין װאָלטן זיך געלערנט תּלמוד, און די שײנע טעכטער
װאָלטן חתונה געהאַט און געלעבט מיט געלעכטער.

רעפֿרײן

אָבער איך בין נאָר אַ מאַמע, זײער אַן אָרעמע מאַמע,
און מײַן אַרבעט איז גאָר אומזיסט.
זעץ איך מיר אַװעק און איך װײן אָן אַן עק,
װײַל מײַן קלענסטער הוסט שטענדיק און ניסט.

רעפֿרײן

New Yiddish Folk Songs: Lullaby

Assignment: Write a song in the style of Yiddish folk songs we have read.

Dana (Dine) Friedman:

האַלט מײַן סוד, שײן קינד

שלאָף, מײַן קינד, זײַ גוט און געזונט,
איך קוש דײַנע ראָזעװע באַקן,
װען דו כאַפּסט זיך אױף אין דער פֿרי,
װעסטו זײַן מיטן טאַטן און מאַמען.

אָבער איצט, קינד, בין איך מודה,
איך שטעל מײַן צוטרױ אין דיר,
טאָ האַלט דײַנע אױערן געהױבן, מײַן קלײנס,
איך האָב אַ צעפֿלאַמטן סוד הי.

איך דאַרף חתונה האָבן באַלד,
אַ חתונה אין דעם װינטער,
אָבער איך װיל עס נישט,
איך בין אין כּעס און ביטער.

איך בין פֿאַרליבט אין אַן אַנדערן
עס איז אַ שײנער ראָמאַן,
ער איז מײַן באַשערטער,
זײער אַ מוטיקער מאַן!

װי קען איך מײַנע עלטערן זאָגן?
זײ מײנען אַז עס איז אַ פּערפֿעקטער פּאָר,
זײ װילן אים פֿאַר דעם געלט,
אָבער איך װיל ליבע נאָר.

מײַן געליבטער איז גוט צו מיר,
ער װאָלט מיר געגעבן די װעלט,
מײַן חתן האָט ליב נישט מיר,
ער זאָרגט זיך נאָר װעגן געלט.

איך װעל, מײַן קינד, מאַכן אַ חתונה־פּליטה,
מיר װאָלטן געפֿאָרן װײַט אַװעק,
מיר װאָלטן געװאָרן רײַך מיט דער ליבע,
איך און מײַן טײַערער, אָן שרעק.

האַלט מײַן סוד, קינד,
טיף אין דײַן קלײנעם האַרץ,
איך װעל זײַן אַװעק אין דער פֿרי,
װעל אין דרױסן איז נאָך גאַנץ שװאַרץ.

דו װעסט עפֿענען דײַנע שײנע אױגן
דײַן מאַמע װעט זײַן פֿרײלעך,
איך װעל דיר שיקן אַ סך ליבע,
האַלט מײַן סוד, קלײנער מלך.

Agude-style Stories

Assignment: Write a story in the agude style, as those that appear in the Mayse Bukh.

Julia (Elke) Riegel:

שמואל דער אַסטראָנױט

אַ מאָל איז געװען אַ ייִד װאָס האָט געהײסן שמואל. ער איז געװען אַן אַסטראָנױט. ער האָט געהאַט אַ שײנע קאָסמאָסשיף. מיט זײַן קאָסמאָסשיף האָט שמואל געמאַכט לאַנגע נסיעות.

שמואל האָט געאַרבעט פֿאַר דער פֿעדעראַציע, װאָס איז געװען די רעגירונג פֿון דער ערד. ער איז געװען אַ פֿאָרשער. ער איז געפֿאָרן אױף אַנדערע פּלאַנעטן צו פֿאָרשן װעגן מענטשן, װאָס װױנען אױף די פּלאַנעטן.

אָבער שמואל איז געװען אַ פֿרומער ייִד. ער האָט געדאַװענט אַלע טאָג און ער האָט זיך דערמאָנט אין ג־ט ברוך־הוא.

אײן מאָל איז שמואל געפֿאָרן אױף אַ פּלאַנעט װוּ, זאָל אונדז ג־ט אָפּהיטן, האָבן געװױנט אַ סך פֿײַנדלעכע מענטשן. שמואל איז אַרױס געגאַנגען פֿון זײַן קאָסמאָסשיף צו שפּאַצירן אױפֿן פּלאַנעט און שרײַבן נאָטיצן װעגן די מאָדנע בײמער פֿון דעם פֿרעמדן װאַלד.

די מענטשן פֿון דעם פּלאַנעט האָבן געזען די קאָסמאָסשיף און שמואלן. נאָך דעם װי ער איז געגאַנגען אין דעם װאַלד, זײַנען זײ אַרײַנגעקראָכן אין זײַן שיף. דאָרט האָבן זײ געזען אַז שמואל האָט געהאַט גוטע עסן און קאַװע אין זײַן שיף. זײ האָבן, לא עלינו, געגנבֿעט דאָס עסן און קאַװע.

שפּעטער איז שמואל צוריקגעגאַנגען אין זײַן שיף. ער איז אַװעקגעפֿאָרן פֿון דעם פּלאַנעט. ער האָט געמוזט פֿאָרן אױף דער ערד, און עס האָט געדאַרפֿט זײַן זײער אַ לאַנגע נסיעה. שמואל איז געװען הונגעריק, און ער איז געגאַנגען אין קיך. אָבער אין קיך האָט ער געזען, אַז ער האָט נישט געהאַט קײן עסן!

שמואל האָט געהאַט מורא, אַז ער װעט אױסהונגערן. ער האָט געדאַװענט און געפֿרעגט בײַ ג־ט, „װאָס זאָל איך טאָן?“ שמואל האָט זיך באַקלערט, אַז ג־ט קען אים העלפֿן.

ג־ט, געלױבט איז זײַן הײליקער נאָמען, האָט געהערט די פֿראַגע. ער האָט געשיקט שמואלן אַ סך געפֿילטע פֿיש און אַנדערע גוטע עסן. ג־ט האָט אים אױך געשיקט קאַװע.

שמואל איז געװען זײער צופֿרידן, אַז ער װעט נישט אױסהונגערן. ער האָט געדאַנקט הקודש ברוך־הוא. װען מע דאַװענט און װען מיר זײַנען גוטע, פֿרומע מענטשן, װעט ג־ט אונדז העלפֿן און אָפּהיטן.